Tiến sĩ Trần Kiêm Đoàn (Mỹ): Tết ở Mỹ chẳng qua chỉ còn là một sự “hướng vọng” của thế hệ cha ông

Một chút xuân trên đất Mỹ

Tiến sĩ Trần Kiêm Đoàn cùng gia đình sống tại thành phố Sacramento thuộc bang California (Mỹ) - nơi có đông người Việt nhất ở phương Tây.

Ông cho biết: "California có tới 480 thành phố (thống kê 2008) kể cả lớn nhỏ, nên người Việt chỉ tập trung vào năm bảy thành phố lớn nhất và sống rải rác ở vài chục thành phố nhỏ hơn. Sacramento (rộng gấp ba lần  Sài Gòn), có khoảng 30.000 người Việt trong số một triệu rưỡi dân cư. 

Hằng năm vào dịp Tết cũng có Hội chợ Tết và có khoảng năm nhà hàng"siêu thị" buôn bán thực phẩm Á Đông bán đủ vật dụng về Tết như hoa quả, mứt bánh, cây kiểng, thực phẩm đủ loại nhập cảng từ Trung Quốc, Thái Lan, Đài Loan, Việt Nam...

Gia đình tôi thường tổ chức họp mặt đông đủ vào ngày cuối tuần gần nhất sau Tết. Cha mẹ, con cháu ăn uống sum họp, trao quà, mừng tuổi trong ngày rồi ai về nhà nấy. Tuy nhiên, trong nhà riêng của tôi thì hằng năm cũng có đủ lễ cúng ông Táo 23 tháng Chạp, Tất niên, Cỗ rước chiều 30, Giao thừa, Cỗ đưa ngày mồng Ba Tết.

Một điểm khác biệt quan trọng giữa ta và người cần chú ý khi nói đến khía cạnh văn hóa là gia đình VN ở Mỹ không có hình thức đại gia đình quy tụ nhiều thế hệ ông bà, cha mẹ, con cháu, chắt chiu như ở xứ Việt của chúng ta. Cha mẹ và con cái thường sống ở nhà riêng. Chỉ có con cái dưới 18 tuổi (còn học trung học) là ở với cha mẹ. Hầu hết các gia đình có con cái lớn đã lập gia đình thì chỉ còn hai vợ chồng già sống đơn chiếc bên nhau mà thôi.

Sự thiếu vắng lớn nhất của ngày Tết ở quê người là bầu không khí Tết. Người Trung Quốc và người Việt giống nhau ở chỗ là dẫu xa quê nhưng vẫn mang theo truyền thống Ngày Tết. Các cộng đồng có số đông người Việt sinh sống như Santa Ana, Houston, San Jose... thường hợp tác tổ chức những Hội chợ Tết đầy màu sắc, níu kéo những tâm hồn nhớ Tết về nguồn.

Tuy vậy, người nước ngoài rất ít người biết đến Năm mới Âm lịch. Nếu có biết chăng thì qua tên gọi "Năm mới Trung Hoa" (Chinese New Year) mà thôi.

Sự thiếu vắng thứ hai là thế hệ trẻ rất ít quan tâm đến ngày Tết. Nếu ba ngày Tết rơi vào ngày thường giữa tuần thì gần như 95% người Việt vẫn đi làm, đi học như thường lệ".

Tiến sĩ Trần Kiêm Đoàn và gia đình đã đón 26 cái Tết ở xứ người, kể từ năm 1982. 10 năm sau trở lại quê nhà, cái Tết truyền thống năm 1992 đã thật sự ấn tượng với ông, bởi đó không phải là một cái Tết "chiếu lệ" nếm trải những ngày đầu năm lặng lẽ và tẻ nhạt ở xứ người. Đó cũng là ngày ghi dấu ấn tình cảm sâu đậm nhất với ông, vì là ngày Tết cuối cùng trong đời còn mẹ và được đón xuân bên mẹ ở làng quê, nơi có đình chùa miếu, mồ mả tổ tiên và nơi chôn nhau cắt rốn của mình.

Với ông, một cái Tết truyền thống đầy đủ ý nghĩa phải diễn ra trong khung cảnh xã hội có truyền thống "Ăn Tết" như Ta và Trung Quốc. Mang bánh tét cho người Mỹ ăn, cũng như đem bánh hamburger cho người Việt ăn. Nó chẳng có một khái niệm "đất lề quê thói" nào cả. Tết ở Mỹ chẳng qua chỉ còn là một sự "hướng vọng" của thế hệ cha ông. Đối với thế hệ trẻ thứ hai, thứ ba... của người Việt thì e sợ rằng, ngày Tết Nguyên Đán truyền thống sẽ dần phai nhạt và đi vào quên lãng.

Kỹ sư viễn thông - nhạc sĩ Lê Phú (Úc): Càng xa quê hương thì sự chuẩn bị cho cái Tết thường lại càng chu đáo hơn

Một góc lễ hội của cộng đồng người Việt tại Úc

Khác với các tiểu bang khác, tại Victoria ở 5 khu vực có nhiều người Việt, Hội Thương gia Việt Nam sẽ thay phiên nhau làm hội chợ Tết. Ngày 7, 8.2 có Hội chợ Tết cho toàn thể cộng đồng Việt Nam của toàn tiểu bang Victoria, số lượng người tham dự từ 5.000 người lên đến hơn 10 ngàn người. Có rất nhiều gian hàng bán thức ăn truyền thống Việt Nam, như bánh bèo, bánh xèo, bánh căn, bột lọc, bánh nậm, bún bò Huế, phở bò gà, bò lá lốt, nem nướng… Có gian hàng bán CD, DVD, cây bonsai, sách báo, đồ chơi thiếu nhi, các trò chơi ném lon, câu cá, đánh xích đu, xoay vòng… Văn nghệ thì do các ban nhạc và ca sĩ hát ca rầm rộ và sau cùng là đốt pháo, bắn pháo bông. Tối giao thừa và sáng mồng một có lễ đón giao thừa và mừng năm mới cho tín hữu các tôn giáo.

Đối với gia đình anh Lê Phú, hình như càng xa quê hương thì sự chuẩn bị cho cái Tết thường lại càng chu đáo hơn.

"Khi còn khoảng một tuần nữa là Tết đến, chúng tôi làm vệ sinh và cắt cỏ cho vườn trước, vườn sau; dọn dẹp trong nhà, gởi thiệp hay email chúc Tết cho những bà con, bạn bè xa; chuẩn bị áo quần đẹp cho ngày Tết; đi chợ mua trái cây về làm mâm hoa quả để đặt trên bàn thờ gồm: mãng cầu, trái dừa, đu đủ, xoài, táo, dưa hấu… sao cho cũng có ý nghĩa "Cầu vừa đủ xài". Mua bánh tét, bánh chưng, hũ dưa món, củ kiệu, bánh mứt, hạt dưa… để bày ở bàn cho có không khí  Tết. Chuẩn bị phong bì đỏ để bỏ tiền lì xì, một bộ bài xì lát, một bàn bầu cua cá cọp để chơi bài trong ngày tết với các anh chị em. CD nhạc Tết cũng là thứ chúng tôi phải chuẩn bị sẵn. Một số anh chị em vẫn phải đi làm, không thể chúc Tết vào sáng mồng một như ở Việt Nam, nhưng sau giờ làm việc thì mọi người lại cùng nhau quy tụ.

Đối với tôi, ngày Tết là ngày linh thiêng đối với bản thân, gia đình, xã hội, ai ai cũng thầm cám ơn Trời, Phật, ông bà đã giúp cho chúng ta vượt qua một năm cũ an lành và nguyện cầu cho một năm mới nhiều sức khỏe, may mắn, làm ăn phát đạt và nhiều an bình cho gia đình, nhân loại trong năm mới.

Ngày Tết là ngày mà mọi người đều có tinh thần cố gắng làm hòa với nhau, thanh toán nợ nần, dọn dẹp nhà cửa khang trang hơn, sửa sang mộ phần của ông bà, cha mẹ, bà con thân thuộc để chuẩn bị một năm mới. Thăm viếng chúc Tết ông bà, bà con, bạn bè thân thuộc, lì xì tiền cho các em bé lấy hên trong năm mới, để giữ tình bà con, bè bạn,dạy dỗ và nhắc nhở con cái biết đến họ hàng, láng giềng… ít nhất một năm một lần… Mỗi gia đình luôn bày biện bánh chưng, bánh tét, trái cây, bánh mứt, hạt dưa… câu đối, để mọi người được ăn uống thoải mái mà không phải bận rộn nấu cơm trong ba ngày Tết".

Biết, dẫu là Tết xa xứ nhưng thông qua những nét truyền thống cả về mặt hình thức và nội dung mà người Việt gìn giữ và phát triển thì kỹ sư Lê Phú còn mong "Người Úc nhận ra được giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt".

Nhà báo Hoàng Linh (Hungary): Tết là ở trong lòng

Gia đình nhà báo Hoàng Linh tại Hungary

Hơn 20 năm sống tại Hungary, với anh Nguyễn Hoàng Linh - Tổng biên tập Tạp chí Nhịp cầu thế giới của người Việt Nam tại Hungary thì "Tết vẫn là một ngày lễ rất thiêng liêng".

Ngày 26 tháng Chạp (20.1.2009), anh cho biết: "Gia đình tôi cũng đã ngâm măng, làm giò thủ... rồi. Nhưng giờ chuẩn bị Tết là vẫn còn sớm lắm. Vì bên này cứ sát đến ngày Tết bà con mới ra chợ Việt Nam mua đồ ăn, thức uống".

Ngôi chợ mà anh Linh nhắc đến là chợ Tứ Hổ, từng có thời rất sầm uất. Hiện vẫn rất đông bà con buôn bán ở đây. Trong này có bán 90% đồ ăn uống của VN. Gia đình Hoàng Linh sống ngay tại Budapest, nơi sinh sống chủ yếu của người Việt tại Hungary (khoảng 4.000- 5.000 người).

Anh cũng chia sẻ thêm: Thời buổi khủng hoảng kinh tế cũng ảnh hưởng nhiều đến bà con cộng đồng vì doanh thu kém đi rất nhiều. Làm ăn giảm sút, một số phương thức kinh doanh truyền thống (ngoài chợ búa) không còn thích hợp trong hoàn cảnh mới. Nói chung, sau Tết là giai đoạn khó nhọc đối với đa số bà con, để tìm ra một phương thức mới trong làm ăn sinh sống.

Vậy Tết Việt Nam ở Hungary bây giờ còn ý nghĩa không, hay chỉ còn là hình thức? Trả lời cho câu hỏi này của người viết, nhà báo Hoàng Linh khẳng định: "Có ý nghĩa chứ. Vì thực ra thời gian này ai có điều kiện thường về phép vài tuần để ăn cái tết truyền thống ở nhà. Người ở lại thì cũng tập trung trong một buổi gặp mặt cuối năm do các hội đoàn và Đại sứ quán bên này tổ chức". Năm nay, Hiệp hội người Việt Nam tại Hungary tổ chức Lễ hội đón Xuân Kỷ Sửu 2009 từ 15g30 đến 23g30 ngày 23.1.2009 tại Nhà Văn hóa Quân đội Stefánia (1143 Budapest, Stefánia u. 34-36). Chương trình bao gồm nhiều hoạt động như bắn pháo hoa, thi đấu cờ vua, cờ tướng, cây cảnh, câu đối Tết, ẩm thực Việt Nam và văn nghệ đón Xuân.

Làm công tác báo chí, tiếp xúc với nhiều người nhiều giới, nhà báo Hoàng Linh nhận định: "Tết với  thế hệ thứ hai, sinh ra và trưởng thành ở Hungary thì có khác. Vì Tết trùng với thời gian các em phải đi học và các em chưa thật có ý niệm gì lắm về ngày Tết Việt Nam. Với nhiều em Tết là dịp để cùng cha mẹ thăm hỏi, gặp mặt người thân quen; và có thể tham gia một hoạt động chung của cộng đồng mà bình thường ít có điều kiện".

Là một người làm văn hóa, anh có thấy điều đó đáng lo ngại? có cách nào... cứu vãn? Hay đành phải chấp nhận vì "nhập gia tuỳ tục"? Hoàng Linh lạc quan: "Không hẳn đáng lo ngại. Vì trước sau, các em cũng sẽ được cha mẹ, gia đình cho biết về ý nghĩa của ngày Tết. Và đối với các em, ngày tết Việt Nam sẽ là một trong những ngày lễ, hội, cùng với tết và các lễ hội của Hungary bên này. Như vậy thì sự hiểu biết đa văn hóa của các em vẫn sẽ được tăng lên. Và cũng không lo chuyện "quên" hay "mất gốc".

Tết của mình vẫn có mang lại trong lòng những tình cảm khác. Nhất là với những ai đã trải qua những quãng thời gian ở Việt Nam, từ thời bao cấp nhọc nhằn, như tôi. Những kỷ niệm, ấn tượng về ngày tết xa xưa vẫn đọng lại và mình giữ mãi như một mảnh quê hương vậy. Dẫu biết mỗi thời mỗi khác, chẳng như ngày xưa phải xếp hàng mua gói quà tết, phải gói, luộc bánh chưng, quây quần thì mới là tết. Nhưng ý nghĩa của Tết truyền thống không vì thế mà giảm, vì nó là ở trong lòng mình mà, không phụ thuộc lắm vào những cái bên ngoài".

Duy Thủy
(Ảnh do nhân vật cung cấp)