Từ “vua chủ nhật” tới vật TẾ THẦN

Cuộc nói chuyện của "ông trùm" Rupert Murdoch, bà Rebekah Brooks - nguyên TGĐ tổ hợp xuất bản News International và Thủ tướng Anh David Cameron

Lá cải nhất trong làng lá cải

Bình luận về thế giới báo lá cải, Steven Barnette, giáo sư truyền thông của đại học tổng hợp Westminster cho rằng, báo lá cải ở Anh “lá cải” nhất thế giới với những cung cách moi tin quyết liệt. Và “lá cải” nhất trong làng “lá cải” Anh chính là News of the World (NoW- tin tức thế giới).

Tờ báo do John Browne Bell sáng lập và ấn bản đầu tiên ra mắt ngày 1.10.1843 tại London (Anh) với giá 3 xu (tương đương với 1,04 bảng theo tỷ giá ngày nay) và là tờ báo rẻ nhất tại Anh thời kỳ đó với nội dung hướng tới tầng lớp lao động. Những năm 1950, NoW là tờ báo bán chạy nhất thế giới với tia-ra khổng lồ: gần 9 triệu bản/kỳ. Năm 1960, báo sáp nhập với tờ The Empire News, ra ngày Chủ Nhật. Năm 1969, tờ báo được chuyển giao cho tổ hợp xuất bản News International (NI) thuộc tập đoàn News Corp của ông trùm truyền thông Rupert Murdoch. Đây có thể xem là bước ngoặt của NoW khi ông trùm truyền thông quyết định chuyển đổi tờ tuần báo này. Từ khổ báo (khổ lớn broadsheet sang tabloid), đến nội dung (tập trung vào tin tức về các nhân vật nổi tiếng, các vụ giật gân, đặc biệt là các vụ bê bối tình dục).

Nhờ việc chuyên chọc ngoáy không thương tiếc vào mọi đối tượng, mọi xó xỉnh góc cạnh của đời sống xã hội, đăng tải những thông tin mang đậm tính giải trí, theo kiểu “buôn dưa lê dưa chuột”, lượng tia-ra của NoW luôn đạt mức kỉ lục, trung bình 2,8 triệu bản/kỳ, nghiễm nhiên lên ngôi “Vua” ở xứ báo lá cải Anh quốc với tên gọi “Vua chủ nhật” (NoW xuất bản vào chủ nhật hàng tuần).

Săn tin bằng mọi giá

Có lẽ chính lượng tia-ra khổng lồ đã khiến ngài Rupert Murodch và các cộng sự của ông đã đẩy tờ NoW đi quá xa mốc ban đầu, từ tờ báo của giới cần lao với những câu chuyện đời thường dung dị tới một tờ báo đậm tính lá cải, câu khách với những bản tin vô thưởng vô phạt. Cũng chính con số 2,8 triệu tia-ra đã tạo ra áp lực làm việc khắc nghiệt cho các phóng viên. Những phóng viên từng làm cho tờ báo tiết lộ, môi trường làm việc rất điên rồ, vì có những phóng viên công khai dùng biện pháp đột nhập điện thoại hoặc các cách tác nghiệp không được phép khác để săn tin, sao cho thỏa mãn yêu cầu của tổng biên tập.

Andy Coulson, Tổng biên tập tờ báo từ năm 2003 đến năm 2007, đã áp dụng quy tắc "siêu cạnh tranh" để chạy đua với các tờ báo lá cải khác. Cách "siêu cạnh tranh" này có thể hiểu trắng ra là "muốn làm gì thì làm" và chính nó là nguồn cơn khiến NoW chỉ trong vài thập kỷ đã rơi vào vố số scandal tai tiếng, trở thành một tờ báo ăn khách nhất nhưng cũng tai tiếng nhất.

Nếu một trong những scandal tai tiếng ấy không bị vỡ lở, trong đó có việc điện thoại của hoàng tử William bị phát hiện nghe lén, công luận khó có thể biết được các báo lá cải ở Anh, mà điển hình là tờ NoW đã săn tin bằng mọi giá như thế nào, và “nghệ thuật hắc ám” thực chất là gì.

Vật tế thần cho mưu đồ bí mật?

Trong số báo cuối cùng ra ngày 10.7 vừa qua, BBT NoW đã làm khối độc giả phải nhỏ lệ khi trong bài viết Cám ơn và tạm biệt đã có lời xin lỗi mang đậm vẻ ăn năn. 5 triệu độc giả (một con số kỷ lục cho một trò PR bán báo tuyệt vời?) đã đổ xô đi mua báo.

Theo Laura Martin, chuyên gia phân tích của Needham & Co (Mỹ), việc mất đi tờ báo này hầu như không ảnh hưởng gì đến News Corp. Martin ước tính, tờ báo chỉ chiếm khoảng 3% lợi nhuận hằng năm của News Corp (nguồn thu chủ yếu của Tập đoàn đến từ bộ phận cáp, truyền hình vệ tinh và sản xuất phim). Thế nên, theo nhiều nhà phân tích, khả năng NoW trở thành vật tế thần cho một mưu đồ khác là hoàn toàn có thực. Trước khi vụ bê bối nghe lén xảy ra, News Corp rất có khả năng được phê chuẩn đối với thương vụ thâu tóm hãng truyền hình BSkyB. Theo giới phân tích, BSkyB là viên đá nặng ký củng cố vị trí một trong những tập đoàn truyền thông hàng đầu thế giới của News Corp. Tuy nhiên, “nhân tính không bằng trời tính”. “Vua” đã hy sinh thân mình để trở thành vật tế thần. Nhưng rồi tất cả đã xôi hỏng bỏng không.

“Nghệ thuật hắc ám” là gì?

Ở Anh, muốn tồn tại, các báo lá cải buộc phải “lá cải” đến mức cao độ, vì báo Anh dựa vào nguồn thu bán báo là chính. Có thể mô tả không khí trong các phòng tin của báo chí lá cải nước Anh bằng từ “chế độ của sự sợ hãi”, nơi các phóng viên luôn nơm nớp nỗi lo mất việc nếu không có những bản tin độc quyền, “nóng hôi hổi, vừa thổi vừa ăn”. Trong môi trường ấy, vấn đề đạo đức trở nên bé xíu. Các mánh khóe lấy tin của phóng viên lá cải được gói gọn trong từ bin-diving (ngụp lặn trong bồ rác để moi tin) mà ưu tiên là những thông tin về cá nhân, bằng cách chi tiền cho cảnh sát, thuê thám tử tư… Các mánh trên của cánh nhà báo được dư luận gọi là "nghệ thuật hắc ám".

Hồng Sâm