Lãnh đạo các nước thành viên EU hôm 19.11 đã quyết định chọn đương kim Thủ tướng Bỉ Herman Van Rompuy làm chủ tịch thường trực đầu tiên của khối, theo hãng tin AFP. Chức Cao ủy đặc trách ngoại giao và an ninh được trao cho Nam tước người Anh Catherine Ashton, vốn đang giữ vai trò Cao ủy đặc trách về thương mại EU. BBC dẫn lời Thủ tướng Anh Gordon Brown cho hay cả hai nhân vật nói trên đều nhận được sự ủng hộ tuyệt đối từ 27 lãnh đạo của các nước thành viên EU trong hội nghị tại Brussels (Bỉ).
Chủ tịch thường trực EU là chức vụ được thiết lập trong khuôn khổ Hiệp ước Lisbon với nhiệm kỳ hai năm rưỡi và có thể được triển hạn một lần. Người ngồi vào chiếc ghế này sẽ giữ vai trò chủ tọa các cuộc họp thượng đỉnh của EU, đại diện liên minh trên thế giới và quan trọng nhất là duy trì sự đồng thuận và thông hiểu lẫn nhau trong khối.
Ông Van Rompuy, 62 tuổi, đã vượt qua những ứng viên nặng ký như cựu Thủ tướng Anh Tony Blair, Thủ tướng Luxembourg Jean-Claude Juncker, Thủ tướng Hà Lan Jan Peter Balkenende và sẽ chính thức nhậm chức vào ngày 1.1.2010. Lãnh đạo các nước EU gọi ông là “người xây dựng sự đồng thuận” trong khi BBC dẫn lời Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy nói các thành viên của liên minh đã rất sáng suốt khi chọn một đại diện đến từ một “thành viên quan trọng của khối nhưng không phải là một trong những quốc gia quan trọng nhất để không nước nào cảm thấy bị đứng ngoài công việc chung”.
Trong diễn văn hôm 19.11, ông Van Rompuy cam kết dẫn dắt EU bằng con đường “đối thoại, thống nhất và hành động”. Bà Ashton, 53 tuổi, thì bày tỏ rất tự tin trong việc mang lại những kết quả tốt đẹp nhất cho châu Âu bằng một chính sách ngoại giao “làm nhiều hơn nói”.
Tuy nhiên, việc chọn hai nhân vật ít được biết đến ngoài phạm vi châu Âu cho các chức vụ cao cấp đã gặp nhiều ý kiến phản đối, thậm chí nhiều người nghi ngờ việc EU sẽ tạo ra được đột phá như mong muốn. AFP dẫn lời Daniel Cohn-Bendit, thành viên Nghị viện châu Âu, nói: “Các lãnh đạo EU tiếp tục làm suy yếu liên minh bằng cách chọn một chủ tịch và một đại diện ngoại giao không có gì ấn tượng”.
Mặt khác cũng có ý kiến cho rằng những quyền lực lớn trong liên minh như Pháp và Đức cố tình ủng hộ các nhân vật không quá nổi bật và dày dạn nhằm duy trì vị thế của mình. Thực chất không có gì bảo đảm ông Van Rompuy sẽ có nhiều thực quyền vì cơ cấu phức tạp của EU. Trong cuộc họp báo về kết quả bầu chọn, một khoảnh khắc khó xử đã xảy ra khi ông Van Rompuy tuyên bố ông “nóng lòng chờ cuộc gọi đầu tiên (từ Tổng thống Obama)”, theo AFP. Ông muốn nhắc tới một câu hỏi nổi tiếng của cựu Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger rằng: “Tôi sẽ phải gọi cho ai khi muốn nói chuyện với châu Âu?”. Tuyên bố của ông Van Rompuy khiến các nhà lãnh đạo EU nhìn nhau bối rối vì vẫn chưa có sự thống nhất rõ ràng quyền lực cao nhất trong khối sẽ thuộc về ai.
Sự phức tạp trên thể hiện vẫn còn rất nhiều khác biệt về chính sách và đường lối của các thành viên EU trong khi nước nào cũng muốn có tiếng nói trong các nghị sự chung. Đại diện Tây Ban Nha, Bỉ và Hungary, những nước đáng lẽ sẽ kế nhiệm Thụy Điển trong cương vị chủ tịch luân phiên EU vừa bị chức chủ tịch thường trực thay thế, đã lên tiếng rằng họ sẽ không chấp nhận bị đứng bên lề.
Trọng Kha