Sau Hội nghị thượng đỉnh APEC ở Singapore, nguyên thủ Mỹ đã bay tới Trung Quốc. Vào hôm qua, ông có buổi nói chuyện với sinh viên tại Thượng Hải. Dù chỉ là sự kiện “bên lề” trước cuộc gặp thượng đỉnh với Chủ tịch Hồ Cẩm Đào tại Bắc Kinh vào hôm nay, nhưng cuộc nói chuyện hé lộ phần nào cách tiếp cận của chính quyền mới ở Washington.

Trước lớp trẻ Trung Quốc, ông Obama đã nói về lịch sử quan hệ Mỹ - Trung và mong muốn thúc đẩy hợp tác. Ông cũng đề cập tới những vấn đề vốn thường gây tranh cãi như dân chủ, tự do ngôn luận, tôn giáo, Đài Loan...

Ông Obama nói: “Chúng tôi không tìm cách áp đặt bất cứ hệ thống chính quyền nào lên bất cứ quốc gia nào, nhưng chúng tôi cũng không tin rằng những nguyên tắc mà chúng tôi bảo vệ chỉ có thể áp dụng duy nhất cho đất nước chúng tôi. Tự do ngôn luận và tự do thờ phụng, tự do tiếp cận thông tin và tự do tham gia chính trị, chúng tôi tin đó là những quyền có tính toàn cầu. Những quyền đó cần có sẵn cho mọi người, bao gồm các cộng đồng tôn giáo và dân tộc thiểu số, dù đó là ở Mỹ, Trung Quốc hay bất cứ nước nào”.

Khi khơi lên những vấn đề nhạy cảm, ông Obama đã sử dụng một lớp từ linh hoạt, uyển chuyển, tránh chỉ trích trực diện. Nội dung của các phát biểu có thể không dễ chịu đối với giới lãnh đạo Bắc Kinh, nhưng hình thức mà các phát biểu ấy được thể hiện lại không thể là cái cớ để người nghe phải nổi giận. Điều này rất khác với cách mà tổng thống tiền nhiệm George W.Bush thường sử dụng khi nói về Trung Quốc.

Trước vị tổng thống trẻ trung, các câu hỏi do giới trẻ Trung Quốc đặt ra khá hiền, chủ yếu về những vấn đề như hợp tác, phát triển..., lác đác có một số câu hỏi khá hóc búa. Một doanh nhân Đài Loan làm việc tại đại lục đã bày tỏ quan ngại về nguy cơ căng thẳng có thể gia tăng giữa hai bờ eo biển khi Mỹ tiếp tục bán vũ khí cho Đài Loan và muốn ông Obama bày tỏ quan điểm về vấn đề này. Vị tổng thống đã trả lời khá chung chung, rằng Mỹ ủng hộ chính sách một Trung Quốc, mong muốn quan hệ hai bờ eo biển tốt đẹp lên.

Có một câu hỏi nữa được gửi tới Đại sứ Mỹ Jon Huntsman, đó là câu hỏi về vấn đề kiểm duyệt internet. Tổng thống Mỹ đã trả lời rất chi tiết, cho thấy đây là vấn đề ông rất quan tâm. Ông nói: “Tôi tin rằng, thông tin càng được truyền đi tự do hơn thì xã hội sẽ trở nên tốt đẹp hơn” và “tôi là một ủng hộ viên của phi kiểm duyệt”. Vị tổng thống đã lấy chính bản thân ra làm ví dụ: “Chân thành mà nói, là tổng thống Mỹ, có lúc tôi không muốn thông tin được truyền một cách tự do để khỏi phải nghe người ta phê bình tôi.

Tôi nghĩ, bất kỳ người nào ở vị trí quyền lực đều khó chịu, đều có thể thắc mắc rằng “sao người kia có thể nói vậy với tôi”, “nói vậy là vô trách nhiệm”..., nhưng thực tế ở Mỹ thông tin được tự do, và tôi có rất nhiều người chỉ trích, họ có thể nói bất cứ điều gì về tôi. Tôi thực sự tin rằng điều đó giúp củng cố nền dân chủ Mỹ và giúp tôi trở thành một lãnh đạo tốt hơn”.

Trong cuộc trò chuyện ở Thượng Hải, ông Obama đã chạm vào rất nhiều vấn đề vốn luôn là đề tài nhạy cảm trong quan hệ Mỹ - Trung. Điều đó cho thấy, chính quyền mới ở Mỹ không hề coi nhẹ những vấn đề này. Chỉ có khác là cách tiếp cận của họ linh hoạt, uyển chuyển hơn mà thôi.

Đỗ Hùng