Thất thoát tài nguyên      

Ông Phạm Khôi Nguyên nói: “10 năm trước, có cho mỏ cũng không ai nhận, nhưng nay nhiều nước họ sẵn sàng mua khoáng sản của VN về đào hố, lấp đất lên tạo thành mỏ nhân tạo để trữ khoáng sản... Đó là vì họ đã nhìn rõ nguy cơ khủng hoảng tài nguyên trong tương lai gần. Trong khi đó, chúng ta thu được rất ít thuế từ tài nguyên, thất thoát rất lớn. Đánh thuế chính là để khai thác hiệu quả, tiết kiệm chứ không thể bừa bãi...”.

	4 năm qua, Bộ TN-MT chỉ cấp có hơn 100 giấy phép khai thác nhưng các địa phương đã cấp tới hơn 4.000 giấy. Thế nên, phải nâng trần thuế lên thì mới ngăn chặn được kiểu khai thác vô tội vạ.
	Bộ trưởng Bộ TN-MT Phạm Khôi Nguyên

Đánh giá rằng, còn nhiều doanh nghiệp khai thác mỏ kiểu “tay không bắt giặc”, làm rất tùy tiện, ông Nguyên nói: “4 năm qua, Bộ TN-MT chỉ cấp có hơn 100 giấy phép khai thác nhưng các địa phương đã cấp tới hơn 4.000 giấy. Thế nên, phải nâng trần thuế lên thì mới ngăn chặn được kiểu khai thác vô tội vạ”.   

Ủng hộ quan điểm này, đại biểu Phạm Thị Loan (Hà Nội) phân tích: “Cấp phép khai thác tài nguyên, khoáng sản dễ mà không dễ. Nói dễ là bởi chẳng đâu như VN, cấp tỉnh cũng được cấp phép, rất dễ dàng, thiếu hẳn sự quản lý từ trên xuống dưới. Nói không dễ bởi muốn được cấp phép, phải thỏa mãn những điều kiện “ngoài luồng”, không phải hợp pháp. Chính vì thế, rất cần Luật Thuế tài nguyên ra đời để hạn chế tình trạng bừa bãi này”.

Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên cũng cho rằng, cần phải đặt vấn đề quản lý và sử dụng tài nguyên nước - loại tài nguyên hiện đang được khai thác, sử dụng lãng phí ở VN. "Trong suy nghĩ nhiều người vẫn cho là VN dồi dào về nước, nước là của trời cho, nên chưa suy nghĩ nhiều về những vấn đề liên quan đến kinh tế nước, kể cả trong tính thuế. Ở Pháp, người ta thu cho ngân sách từ nước khoảng 10%, EU khoảng 7%", ông Nguyên nói.

Dự luật còn sơ sài

Đánh giá dự luật còn sơ sài, chưa đáp ứng được yêu cầu, nhiều đại biểu QH đề nghị phải làm rõ nhiều vấn đề quan trọng. Đại biểu Nguyễn Thị Nguyệt Hường (Hà Nội) cho rằng, đối tượng chịu thuế chưa rõ ràng. Tương tự, theo bà Hường, sản lượng tính thuế do doanh nghiệp tự kê khai là kẽ hở, sẽ rất khó quản lý.

Đại biểu Đặng Văn Khanh (Hà Nội) góp ý: “Khung thuế suất quá rộng, cần phải thu hẹp lại. Bởi khung rộng quá sẽ dẫn đến tình trạng áp dụng tùy tiện...”.

Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên cũng phân tích: “Khung thuế trong dự luật đối với mangan từ 5 - 20% nhưng dự thảo Nghị định đề xuất áp dụng chỉ là 7%. Độ giãn như vậy là quá lớn, sẽ phát sinh tình trạng xin - cho. Khoảng cách phải càng ngắn càng tốt để hạn chế tiêu cực”.

Còn theo đại biểu Nguyễn Đăng Trừng (TP.HCM), để khung thuế suất quá rộng sẽ dẫn tới việc tùy tiện trong áp dụng, khiến các nhà đầu tư không yên tâm. Ông Trừng cho rằng: “Chúng ta toàn hoàn toàn có cơ sở để thu hẹp khung thuế suất”.   

Báo cáo thẩm tra về dự án luật của Ủy ban Tài chính - Ngân sách cho rằng, tần số, kho số là những lĩnh vực mới nên đề nghị không đưa đối tượng này vào diện chịu thuế. Nhưng đại biểu Phạm Việt Dũng lại có ý kiến khác: “Hoạt động này không có gì là mới cả, đã đến lúc phải đưa nó vào dạng tài nguyên quốc gia để thu thuế”. Ông Dũng cũng kiến nghị: “Tùy theo từng khu vực cũng phải đưa việc khai thác nước ngầm vào tính thuế”.

Nhiều đại biểu tỏ ra ngạc nhiên khi thuế suất đối với gỗ tự nhiên lại được quy định thấp hơn Pháp lệnh Thuế tài nguyên năm 1998. Đại biểu Nguyễn Văn Bé (TP.HCM) dẫn chứng: Pháp lệnh 1998 quy định thuế suất đối với gỗ mộc là 10 - 40% nhưng dự thảo Luật Thuế tài nguyên lại quy định là 20 - 35%. Ông Bé kiến nghị Ban soạn thảo phải nghiên cứu thêm để đưa ra mức thuế suất hợp lý, nhằm hạn chế khai thác gỗ, khuyến khích việc trồng rừng và thuế suất phải phù hợp với quy luật tái tạo của tài nguyên thiên nhiên.

An Nguyên - Xuân Toàn