Đó là hai từ nghe đã quen tai từ nhiều năm trở lại đây ở TP.HCM. Mỗi độ triều cường dâng cao theo trăng rằm hoặc con nước 30 âm lịch thì tình trạng vỡ đê lại diễn ra, nước tràn vào khu dân cư triền miên từ năm này sang năm khác. Báo chí cũng đồng thời tốn không biết bao nhiêu giấy mực để nói về vấn nạn này.
Phải chăng vỡ đê là chuyện đương nhiên? Câu trả lời xin dành cho những quan chức quản lý đê điều của TP, nhưng cũng xin nhớ điều này: những đoạn đê ở ngoại thành TP bị thủy triều xuyên thủng trong mấy ngày qua chỉ là đê rạch, chưa phải đê sông hoặc đê biển và cũng chỉ cần bể một đoạn chừng 10-15m thôi đã là tai họa. Rồi độc giả sẽ thấy trên mặt báo đưa tin về việc chính quyền địa phương ra sức khắc phục những đoạn đê bị vỡ sau khi con nước thủy triều lẳng lặng rút đi, hẹn gặp lại ở con nước triều cường sắp tới để chứng kiến con đê rạch tiếp tục... thủng! Tại sao lại thủng? Hãy nhìn cách người ta sửa chữa đoạn đê thì biết: cắm hai hàng cừ tràm rồi đổ đất sét vào, đầm nén cho thật chặt, xong! Một cách làm chắp vá, tạm bợ theo kiểu "con nhà nghèo", không phải cách làm của một địa phương giàu nhất Việt Nam.
Trị thủy là công việc chẳng có gì mới, từ thời cổ đại người dân sống ở vùng sông nước đã biết làm chuyện ấy rồi, để thích nghi với môi trường. Nếu cảm thấy bất lực trước cảnh vỡ đê "mỗi độ triều cường", người viết bài này đề nghị chính quyền TP.HCM cử một vài cán bộ (có tâm huyết với cuộc sống của đồng bào) sang Hà Lan xem cách người ta trị thủy. Hà Lan có 1/4 diện tích đất thấp hơn mặt nước biển, do đó để tồn tại, họ phải làm những con đê biển kiên cố và đạt tính thẩm mỹ cao, đáng được sinh viên ngành thủy lợi trên toàn thế giới tôn làm... sư tổ. Những thành phố có code nền dưới mực nước biển ở xứ sở hoa tulip không khi nào bị ngập như TP.HCM bất kể triều cường hay mưa to, vì họ có một hệ thống điều tiết nước hoàn chỉnh và hiện đại, chỉ cần có cái đầu biết tính toán và tâm huyết về chuyện sinh tồn là xong ngay. Do đó, nếu trước đây chính quyền TP.HCM có cử cán bộ sang Hà Lan để "học tập kinh nghiệm" về công tác thủy lợi thì phải rà soát lại, hỏi các vị ấy xem có tiếp thu được gì không và đã cống hiến được gì cho TP?
Cùng với vỡ đê là các vấn nạn kẹt xe, ngập nước, ô nhiễm... đã tạo cho TP.HCM có một bộ mặt khác so với "dung nhan nhà giàu" mà địa phương này vốn dĩ có từ lâu. Điều khó hiểu là với một tiềm lực kinh tế mạnh như vậy mà lại không trị nổi một vài đoạn đê bao ven kênh rạch. Thủy triều ở TP.HCM đâu có những cơn cuồng nộ của sóng biển Đông, cũng chẳng có những dòng chảy mạnh mẽ, ào ạt như sông Tiền, sông Hậu thì hà cớ gì chúng ta không trị được?
Đoàn Xuân Hải