Những cây chè cổ cuối cùng

Với khoảng 26,5 ngàn hécta, Lâm Đồng được mệnh danh là “thủ đô chè” của cả nước và trung tâm của “thủ đô chè” là 2 vùng đất Bảo Lộc, Bảo Lâm với trên 22 ngàn hécta chè trải rộng.

Tuy nhiên do việc mở rộng khu hành chính của thị xã Bảo Lộc, cho khu công nghiệp... mà đến nay, hàng trăm hécta chè cổ của Sở chè Missinel (bây giờ là Công ty CP chè Hà Giang - Bảo Lộc) đã bị ủi sạch hoàn toàn. Hiện chỉ ở huyện Bảo Lâm, nơi thuộc sự quản lý của Công ty CP chè Minh Rồng mới còn bóng dáng của những cây chè cổ được người Pháp cho trồng từ những năm 1944 - 1947.

Sở chè Minh Rồng được nhà nước tiếp quản sau giải phóng và hình thành nông trường chè Minh Rồng rồi sau đó là Công ty CP chè Minh Rồng. Trong những năm 80 của thế kỷ trước, nông trường có khoảng 600 ha chè, trong đó có 300 hécta chè cổ do người Pháp trồng trước kia.

Ông K’Byong (71 tuổi, khu 1B, Lộc Thắng, Bảo Lâm) - người gắn bó với cây chè từ năm 1958 lắc đầu: “Nếu mất đi những cây chè này thì tiếc lắm, sau này con cháu sẽ không còn thấy những cây chè cổ này và sẽ không biết được cha ông mình từng gắn bó với nó như thế nào!”.

Và hiện nay, Công ty CP chè Minh Rồng còn 450 hécta chè, trong đó chỉ còn khoảng 40 hécta chè cổ nằm rải rác quanh trung tâm huyện Bảo Lâm. Diện tích chè của công ty bị giảm có nhiều lý do khác nhau, nhưng riêng diện tích chè cổ bị giảm, ngoài việc do bị quy hoạch, phần lớn là do bị chuyển đổi giống. Những cây chè cổ này thuộc loại Shan, chè Trung du được trồng từ quá lâu nên đã già cỗi và cho năng suất thấp nên bị chuyển đổi qua những giống Kim Tuyên, Tứ Quý, TB14, và các giống chè cao sản khác có năng suất, chất lượng cao hơn.

Sẽ không còn “chứng nhân lịch sử”?

Một người dân chưng chậu chè cổ trước nhà

Trên đất Lâm Đồng, những cây chè đầu tiên được trồng ở Cầu Đất (Đà Lạt) từ năm 1927, sau đó đến Di Linh và nhanh chóng phát triển mạnh ở vùng Bảo Lộc, Bảo Lâm ngày nay. Thế nhưng, bây giờ cũng chỉ mới có khoảng gần 50 hécta chè cổ ở Cầu Đất được bảo tồn và trở thành điểm du lịch thu hút nhiều du khách đến tham quan.

Ở Bảo Lâm, huyện có diện tích trồng chè lớn nhất trong cả nước (khoảng trên 13 ngàn hécta), những “chứng nhân lịch sử” của nghề trồng chè cũng đang đứng trước nguy cơ bị xóa sổ.

Ông Phạm Ngọc Thậm - Giám đốc Công ty CP chè Minh Rồng cho biết: “Do mở rộng trung tâm huyện, trong 40 hécta chè cổ còn lại, 20 hécta chè cổ sẽ bị ủi, chỉ còn khoảng 20 hécta nằm rải rác xung quanh”. Những cây chè cổ này có dáng tự nhiên xù xì trông rất rêu phong cổ kính nên dân chơi cây cảnh, những người vốn không gắn bó với cây chè nhưng lại có niềm đam mê vẻ đẹp của chè cổ rất thích. Cũng theo ông Thậm, dù rất quý, muốn giữ lại chè cổ nhưng công ty không có khả năng tài chính nên đành chịu.

“Muốn bảo vệ, phải có nguồn tài chính để gom cây lại một vùng. Ít ra còn có “chứng nhân lịch sử” chứng minh cho các đoàn khách biết bề dày của nghề trồng chè. Cũng là thương hiệu đó chứ! Đưa vào kinh doanh du lịch sinh thái gắn với kinh doanh chè thì chỉ là ý tưởng. Chỉ một cây chè thì chưa đủ yêu cầu của một mô hình du lịch sinh thái” - ông Thậm cho biết.

Bài, ảnh: Gia Bình