Lạm phát và nhập siêu cao vào cuối năm 2007, bùng phát vào đầu năm 2008. Khi đó, mục tiêu đã được chuyển từ ưu tiên tăng trưởng kinh tế cao sang ưu tiên kiềm chế lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô,… Giải pháp quan trọng hàng đầu là thắt chặt tiền tệ.

Sau 7 - 8 tháng thực hiện, các giải pháp trên đã đưa đến kết quả là lạm phát và nhập siêu - hai vấn đề nóng nhất - đã giảm mạnh. Nhưng từ giữa tháng 9, cuộc khủng hoảng tiền tệ bùng phát tại Mỹ, nhanh chóng lan rộng sang lĩnh vực tài chính, lĩnh vực kinh tế và xã hội, lan nhanh từ nước Mỹ sang các nước, tác động tiêu cực đến VN trên nhiều mặt.

Tình hình trên cộng hưởng với những hiệu ứng phụ từ vịêc thắt chặt tiền tệ trước đó đã làm cho kinh tế có nguy cơ suy giảm. Xuất khẩu tiếp tục giảm. Đầu tư trực tiếp nước ngoài chậm lại; xu hướng nhà đầu tư nước ngoài rút vốn gián tiếp vẫn là nhiều hơn.

Tăng trưởng sản xuất công nghiệp chậm lại. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cũng tăng chậm lại. Lượng khách quốc tế đến VN cũng có xu hướng giảm. Chỉ số giá chứng khoán liên tục lập đáy mới và cuối tháng sau thấp hơn cuối tháng trước (VN-Index 29.8 là 539,1 điểm, 30.9 còn 456,7 điểm, 28.11 còn 314,74 điểm, tức là cuối tháng 11 giảm 41,62% so với cuối tháng 8; HaSTC-Index tương ứng là 192,13 điểm, 148,53 điểm, 114,88 điểm và 104,2 điểm, tức là cuối tháng 11 giảm 45,77% so với cuối tháng 8).

Từ tháng 10, Báo Thanh Niên đã có cảnh báo về nguy cơ thiểu phát, giảm phát. Từ giữa tháng 11, Thủ tướng Chính phủ cũng đã nói: "Đến hôm nay có thể nói, mục tiêu ưu tiên hàng đầu là kiềm chế lạm phát đã được thực hiện. Nhận định như thế là không chủ quan, mà là thực tế. Còn không dám nhận định như thế, mà tiếp tục kiềm chế lạm phát thì chết". Và cũng từ đây, Chính phủ đã có chủ trương chuyển hướng mục tiêu, từ ưu tiên kiềm chế lạm phát sang ưu tiên ngăn chặn suy giảm kinh tế.

Để ngăn chặn sự suy giảm kinh tế, Chính phủ đã đưa ra 5 nhóm giải pháp, trong đó có giải pháp quan trọng là kích cầu. Kích cầu bao gồm kích cầu đầu tư và kích cầu tiêu dùng.

Kích cầu đầu tư bằng nhiều giải pháp. Về chính sách tiền tệ, cần nới lỏng hơn thời gian trước. Thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã hạ tỷ lệ dự trữ bắt buộc, giải phóng số tiền mua tín phiếu NHNN bắt buộc, hạ lãi suất cơ bản,… và hiện đã đưa lãi suất về gần với mức trước khi có khủng hoảng tài chính thế giới. Những biện pháp mới là khoanh nợ, giãn nợ cho các doanh nghiệp (DN) đang gặp khó khăn trong việc duy trì sản xuất kinh doanh, xuất khẩu, cung ứng vốn với lãi suất bằng 0 để mua hết lúa còn tồn đọng trong dân, bảo lãnh xuất khẩu cho các DN nhỏ và vừa. Về chính sách tài khóa, cần xem xét miễn giảm thuế cho DN để duy trì sản xuất, bù lãi suất vay ngân hàng mua lúa,…

Đẩy mạnh giải ngân các nguồn vốn từ ngân sách nhà nước, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, vốn hỗ trợ phát triển chính thức,…; khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đầu tư. Kích cầu đầu tư tập trung vào những dự án có hiệu quả, không kích cầu đầu tư tràn lan.

Kích cầu tiêu dùng cần tạo điều kiện để tăng sức mua có khả năng thanh toán của người lao động, giãn, giảm thuế, thực hiện một số chính sách an sinh xã hội (bảo hiểm thất nghiệp, đầu tư xây dựng nhà ở cho người có thu nhập thấp,…).

Ngọc Minh