Huyện đảo Vân Đồn, Quảng Ninh vẫn đang là một điểm nóng về ma tuý và HIV ở miền Bắc. Nhưng tại đây ngày càng có những thanh niên quyết tâm dứt bỏ quá khứ lầm lạc bằng cách tạo dựng cho mình một công ăn việc làm đem lại thu nhập và ổn định cuộc sống gia đình.

Ba lần bán gia tài cứu con khỏi ma tuý

Anh Trần Văn Hưng mời chúng tôi ra thăm khu vực đảo Cò (Vân Đồn, Quảng Ninh) - "trang trại" hải sản dưới nước mà anh và gia đình bỏ vốn đầu tư tiền, công sức trông nom từ gần 2 năm nay. Rất nhiều loại ốc được thả giống, ốc nhảy, ốc đá, hàu, nhưng đặc biệt là tu hài - một đặc sản đang rất có giá, dự kiến 1 - 2 tuần nữa sẽ được thu hoạch rộ, có thể đem lại nguồn lợi đến cả hơn trăm triệu đồng. Với giá trị kinh tế lên tới 300.000 đ/kg, đây là loài hải sản đầu bảng mà nhiều người dân ở Vân Đồn chọn đầu tư. Trên đảo, khóm đu đủ đã cho mấy lứa quả, cây ớt chín, rau dưa trên đảo lúc nào cũng sẵn, thích ăn lúc nào là hái lúc ấy.

Anh Hưng bảo, nếu không có mẹ và sau này là vợ đứng bên cạnh vực anh khỏi vũng lầy nghiện ma tuý, anh sẽ không thể có được cuộc sống vui vẻ và yên ấm như hôm nay. Hưng đang là thành viên kỳ cựu của nhóm "Vượt sóng 1" - một trong 4 nhóm sau cai nghiện ở huyện đảo Vân Đồn. Gần 15 năm anh bập vào ma tuý, nghiện  rồi cai nghiện được 3 năm qua đều gắn với những nỗ lực không mệt mỏi của mẹ anh. Bác Tâm từng bán mọi thứ có giá trị trong nhà mua một chiếc thuyền cá để Hưng ra biển tách hẳn đám bạn bè xấu. Khi con nhiễm HIV và sức khoẻ suy sụp, bác lại một lần nữa bán thuyền đi, chịu lỗ hơn cả trăm triệu đồng, tìm cách xin quyền sử dụng mặt nước biển để cho con nuôi tu hài.

Thấy em thiếu vốn, hai anh họ của anh Hưng cùng hùn vốn, mỗi người thêm 10 triệu chung lưng đấu cật làm ăn. Hai vợ chồng anh Hưng làm một căn nhà nhỏ sát vách đảo, ngày ngày ra trông coi tu hài, còn hai ông bà nội lo trông bé Khánh - đứa cháu đích tôn đã gần 4 tuổi. Giờ đây, tài sản vô giá mà bác vật lộn giành lại được sau những ngày sóng gió là cuộc sống mới của người con trai duy nhất. Cả hai vợ chồng chí thú làm ăn, dành dụm được một số tiền nhỏ lo cho bé Khánh. Thật may là Khánh không bị nhiễm HIV từ cha mẹ. 

Chính sách việc làm đi đôi với vận động cai

Cả nhà anh Hưng cùng ra khơi

Hai năm trước, bác Tâm là một trong những người đầu tiên nộp hồ sơ với UBND huyện, xin quyền sử dụng mặt nước sớm, ngay từ khi huyện Vân Đồn mới có chủ trương giao quyền khai thác cho người dân. Năm 2007, là một huyện tiên phong ở Quảng Ninh, Vân Đồn có chủ trương trợ vốn cho người sau cai nghiện, ưu tiên những thành viên trong câu lạc bộ sau cai. Hai năm qua, đã có 16/66 thành viên của CLB được hỗ trợ vốn thông qua cung cấp con giống tu hài với giá ưu đãi. Tu hài là loài nhuyễn thể có giá trị kinh tế cao, dễ nuôi, hao hụt do chết chỉ khoảng 10%. Mỗi người họ bỏ ra thêm 10 triệu làm vốn sắm lồng, tàu thuyền; đợt xuống giống gần đây nhất là hồi đầu tháng 4 vừa qua với 7,7 vạn con tu hài.

Tất cả 11 anh em được trợ vốn trong năm 2008 làm chung trên diện tích gần 8ha để tận dụng được công trông nom. Họ nuôi thêm cả ốc, cá song... Sau 3 tháng giao nhận con giống, cùng với Phòng Tài chính, Phòng Nông nghiệp cùng CLB đi kiểm tra, thấy mừng bởi khởi đầu suôn sẻ. Với vai trò là chủ nhiệm CLB sau cai, anh Hoàng Văn Liên - Phòng Văn hoá huyện Vân Đồn chân thành bộc bạch: "Khi bắt đầu đảm nhận công việc, không hẳn là tôi đã có lòng tin, bởi có những anh em sau cai từ trại về, trong "giới" là đầu bò, đầu bướu. Nhưng dần dần, tôi thấy họ chưa bao giờ cãi nhau, chịu khó tìm hiểu kiến thức về HIV/AIDS. Họ cùng cảnh ngộ, nên khi một người gặp vấn đề rắc rối với gia đình, họ vẫn chia sẻ và giúp đỡ nhau. Mới thành lập, với 66 thành viên, tỉ lệ tái nghiện qua các năm khoảng 10 - 15%. Đây là một khởi đầu thuận lợi, nhưng các yếu tố nguy cơ luôn tiềm ẩn và mỗi người trong họ phải cố gắng hàng ngày mới tránh được tái nghiện".

Chủ trương tạo điều kiện về công việc cho người sau cai ở Vân Đồn đã được thống nhất từ hai cơ quan đầu não ở địa phương. Ông Nguyễn Danh Ngọc - Bí thư Huyện uỷ Vân Đồn lý giải: "Chúng tôi được biết về những trường hợp đã cai nghiện được 23 năm, nhưng vẫn rất thận trọng khi khẳng định về khả năng cai nghiện được hoàn toàn. Họ chỉ dám nói là đến thời điểm mình nói chưa tiêm chích lại. Do đó, việc xác định hỗ trợ người nhiễm có việc làm và thu nhập ổn định, là yếu tố tiên quyết để giúp họ xa rời được ma tuý. Gia đình có người nghiện đi cai về, phần lớn đều khó khăn về kinh tế. Do vậy, huyện xác định trợ giúp những gia đình này như các hộ nghèo. Số vốn cho các thành viên CLB người sau cai đang tăng lên theo từng năm. Khởi đầu năm 2006 là 30 triệu, dự kiến năm 2009 sẽ tăng lên 100 triệu".

Ông Nguyễn Hải Lý - Phó Chủ tịch huyện Vân Đồn cũng nhận định: "Ba năm trở lại đây, những người nhiễm HIV do tiêm chích, hoặc vợ bị lây qua chồng, con đã công khai nhiều hơn. Một phần bởi Vân Đồn là một huyện đảo nhỏ. Nhưng cũng bởi khi chịu đi xét nghiệm và phát hiện tình trạng nhiễm bệnh, họ sẽ được sử dụng miễn phí thuốc ARV. Sự thay đổi nhận thức về HIV, về nguy cơ nhiễm bệnh từ tiêm chích thay đổi khá rõ trong lãnh đạo ở huyện. Có những đồng chí có vị trí xã hội không ngần ngại giấu giếm về tình trạng của con, cháu nghiện, mong muốn cho người thân tham gia các CLB sau cai để có những hiểu biết về HIV/AIDS, và có cơ hội cai nghiện thuận lợi hơn".

So sánh với kết quả đánh giá sau cai nghiện tại cộng đồng của TP.Hà Nội vừa được Cục Phòng, chống tệ nạn xã hội - Bộ LĐTBXH công bố quý III/2008: Tỉ lệ tái nghiện sau 1 năm là 31%, sau 2 năm là 71%, sau 3 năm là 90%, sau 4 năm là 84%, sau 5 năm là 88,1%. Tình trạng tái nghiện không phải là điều xa lạ từ nhiều năm nay. Tuy nhiên, tìm hiểu tại Cục Phòng, chống tệ nạn xã hội, chúng tôi được biết: Thông tư số 17 của liên bộ Tài chính - Lao động, Thương binh & Xã hội quy định những người sau cai nghiện được hỗ trợ học nghề với mức kinh phí 600.000 đồng/người.

Quyết định 212 ban hành tháng 12.2007 của Chính phủ cũng quy định các gia đình có người sau cai nghiện được vay ưu đãi 50 triệu đồng; doanh nghiệp tổ chức tạo việc làm cho người sau cai được vay vốn 500 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội. Tuy nhiên, theo khảo sát của Cục Phòng, chống tệ nạn xã hội - Bộ LĐTBXH, hầu như chưa có doanh nghiệp và gia đình nào được vay vốn, bởi chưa có hướng dẫn cụ thể cho vấn đề này.

Theo Quang Duy (Lao Động)