Khi nào dân được sống trong môi trường trong lành?

Là người đầu tiên đăng đàn trả lời tại QH sáng qua, Bộ trưởng Bộ TN&MT Phạm Khôi Nguyên phải trả lời về 2 nhóm vấn đề: môi trường và khai thác tài nguyên khoáng sản. 14/21 câu hỏi dành cho Bộ trưởng Nguyên liên quan đến vấn đề thứ nhất, mà cũng xoay chủ yếu quanh "vụ Vedan".

ĐB Danh Út (Kiên Giang) chất vấn đầu tiên bằng hàng loạt câu hỏi: "Tại sao Bộ và tỉnh đùn đẩy trách nhiệm trong việc tạm đình chỉ hoạt động của Vedan? Đã có cán bộ nào bị xử lý liên quan đến vấn đề này chưa? Bộ trưởng có đồng ý dân khởi kiện Vedan không?". Bộ trưởng Nguyên không trả lời thẳng vào những câu hỏi này mà ông dành hơn 20 phút để nói về quá trình vi phạm của Vedan, về hoạt động thanh tra, kiểm tra đối với doanh nghiệp này. Và rồi ông kết luận rằng: "Chúng tôi đã cố gắng theo dõi, phát hiện và xử lý Vedan. Giữa Bộ và địa phương không có gì đùn đẩy, Bộ chỉ có quyền xử phạt hành chính”.

ĐB Danh Út tiếp: “Không đùn đẩy trách nhiệm tại sao đến giờ Vedan chưa bị đóng cửa?". Bộ trưởng Nguyên: “Vedan đã thực sự đóng cửa 3/7 nhà máy". Về thẩm quyền, ông Nguyên dẫn điều 49 Luật Bảo vệ môi trường để nói rằng, Bộ chỉ có quyền xử phạt hành chính không có quyền dừng hoạt động của nhà máy.

Đến đây thì Phó chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga phản ứng. Bà Nga nói rằng Bộ trưởng Nguyên nói không chính xác, vì rằng, điều 49 quy định 3 chủ thể, trong đó Bộ trưởng và Chủ tịch tỉnh đều có thẩm quyền tạm đình chỉ hoạt động của Vedan. Bà Nga chất vấn: "Tôi đề nghị Bộ trưởng tiếp tục trả lời câu hỏi của tôi (bà Nga đã gửi văn bản trước nhưng chưa được trả lời - PV), cá nhân nào đã bị xử lý kỷ luật liên quan đến vụ Vedan chưa?". ĐB Nguyễn Văn Nhượng (Quảng Bình) cũng chưa hài lòng về câu trả lời của Bộ trưởng Nguyên: "Cách trả lời của Bộ trưởng chưa rõ, không thấy ai làm sao cả, vẫn bình yên vô sự là không thỏa đáng vì rõ ràng trong vụ Vedan có trách nhiệm của ngành môi trường từ T.Ư đến địa phương".

Bị dồn, Bộ trưởng Nguyên nói: "Về trách nhiệm thì chúng tôi đã cố gắng hết mình nhưng đối tượng rất tinh vi, cố ý vi phạm quy định của pháp luật. Thủ tướng cũng đã chỉ đạo Bộ chúng tôi và tỉnh nghiêm túc kiểm điểm. Chúng tôi đang nghiêm túc kiểm điểm".

ĐB Võ Văn Liêm (Vĩnh Long) tiếp tục: "Khi nào dân được sống trong môi trường trong lành?". Ông Nguyên không trả lời thẳng câu hỏi này. Ông nói rằng ngành môi trường mới được thành lập 15 năm, đặc biệt từ khi thành lập Bộ Tài nguyên và Môi trường vấn đề môi trường mới được đặt ra. "Mục tiêu chúng tôi phấn đấu làm sao đến năm 2020 đạt được từ 15-20 người quản lý nhà nước/1 triệu người của Việt Nam về bảo vệ môi trường thì hy vọng lúc đó công tác bảo vệ môi trường của chúng ta sẽ có đổi mới", Bộ trưởng Nguyên kết luận.

Bộ trưởng sau đó chỉ còn 30 phút dành cho nhóm vấn đề về khai thác tài nguyên, khoáng sản. Có 2 nội dung mà rất nhiều ĐBQH muốn chất vấn Bộ trưởng TN & MT nhưng không nằm trong kế hoạch trả lời của ông, đó là: chính sách đất đai và dự báo khí tượng thủy văn sai số quá lớn.

Bộ trưởng Cao Đức Phát: "Trách nhiệm việc dự báo sai thuộc về cá nhân tôi"

“Trách nhiệm dự báo sai (sản lượng và giá xuất khẩu gạo) thuộc về cá nhân tôi” - Bộ trưởng NN&PTNT Cao Đức Phát

Xin nhận kỷ luật vì làm thiệt hại cho nông dân

Khác với người đứng đầu Bộ TN & MT, Bộ trưởng Cao Đức Phát đã lập tức thừa nhận trách nhiệm của mình trong việc dự báo sai về sản lượng lúa gạo và giá xuất khẩu dẫn đến tham mưu không chính xác việc tạm dừng xuất khẩu gạo hồi đầu năm. Ông nói: "Trách nhiệm dự báo sai thuộc về cá nhân tôi - Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Tôi xin chịu trách nhiệm trước Chính phủ và xin nhận mọi hình thức kỷ luật của QH theo luật pháp". Như cảm thấy chưa thật yên tâm, Bộ trưởng Cao Đức Phát tiếp tục: "Tuy nhiên đối với hệ thống chúng tôi cũng đã nghiêm túc kiểm điểm, rút kinh nghiệm và chấn chỉnh. Tôi đã chỉ đạo thành lập các cơ quan chuyên trách dự báo và yêu cầu các Cục trưởng chịu trách nhiệm theo dõi, dự báo tình hình sản xuất, lưu thông tất cả các mặt hàng nông sản". Ông Phát dường như muốn thuyết phục các ĐBQH rằng, việc dự báo sai sẽ không tiếp tục xảy ra. Thái độ thẳng thắn của Bộ trưởng Cao Đức Phát gây ấn tượng mạnh với các ĐBQH.

ĐB Bùi Đặng Dũng (Kiên Giang) tiếp tục bằng hàng loạt câu hỏi: "Bây giờ còn 600 nghìn tấn lúa hàng hóa chưa tiêu thụ được (do lệnh ngừng xuất khẩu hồi tháng 4.2008) của bà con ở đồng bằng sông Cửu Long thì Bộ trưởng có giải pháp gì để giải quyết? Do không bán được lúa, vật tư nông nghiệp thì tăng cao, nông dân rất thiếu vốn, Bộ có tham mưu gì cho Chính phủ để hỗ trợ bà con?". Các câu trả lời sau đó của Bộ trưởng Phát cho biết, việc này đã nằm trong chính sách tổng thể của Nhà nước về nông nghiệp, nông thôn.

Nếu chủ động, sẽ không có những cái chết vì một trận mưa

Về công tác điều hành chống lụt bão, Bộ trưởng Cao Đức Phát không thừa nhận phê phán của các ĐBQH rằng phản ứng của Ban chỉ đạo Phòng chống lụt bão T.Ư và các địa phương trong trận mưa lũ hồi cuối tháng 10, đầu tháng 11 vừa qua là lúng túng và chậm trễ. Ông Phát nói rằng, trận mưa vừa qua quá lớn, vượt xa năng lực cơ sở hạ tầng hiện có nói chung và Hà Nội nói riêng. Ở nội thành Hà Nội đây là trận mưa lớn nhất trong vòng 35 năm, tại Hà Đông nó lớn nhất trong vòng 48 năm. "Chúng tôi có bất ngờ chứ không lúng túng, cũng không chủ quan. Ngay sáng 31.10 chúng tôi đã cập nhật tình hình, lập tức triển khai với địa phương để đối phó và xử lý. Cá nhân tôi đã đến cùng lãnh đạo TP Hà Nội để xử lý".

Phó chủ nhiệm UB Văn hóa - Giáo dục - Thanh thiếu niên và Nhi đồng của QH Nguyễn Minh Thuyết không hài lòng: "Những năm trước, thậm chí những vùng tâm bão đi qua cũng không chết một người, thế mà giữa thủ đô 20 người chết vì một trận mưa; có những cái chết hoàn toàn không đáng nếu như chúng ta chủ động, phản ứng tích cực hơn. Không thể chỉ ngồi lại với nhau rút kinh nghiệm mà phải xử lý nghiêm khắc để tình trạng này không tái diễn".

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng trong phần nhận xét sau chất vấn cũng lưu ý Bộ trưởng Phát: "Nói không lúng túng là không đúng, có lúng túng lúc đầu, về sau khá hơn nên xử lý công việc có tốt hơn".

Làm rõ chuyện "giá lên rồi không xuống"

“Chính phủ điều hành chính sách thuế là thống nhất chứ không có gì là tùy tiện” - Bộ trưởng Tài chính Vũ Văn Ninh

Nội dung chất vấn Bộ trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh tập trung ở hai nhóm vấn đề: thực hiện cơ chế giá, điều chỉnh chính sách thuế và giải pháp đảm bảo an ninh tài chính. Tỏ ra là người lão luyện, Bộ trưởng Ninh dễ dàng hoàn thành phần trả lời chất vấn dành cho mình.

Về việc thực hiện lời hứa tại kỳ họp thứ 3, QH khóa XII, Bộ trưởng Ninh cho biết, đến nay Bộ Tài chính đã yêu cầu các tập đoàn, tổng công ty báo cáo tài chính; trên cơ sở đó Bộ Tài chính đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành nghị định, sửa đổi một số nội dung về cơ chế tài chính đối với tập đoàn, tổng công ty như: khống chế tỷ lệ huy động vốn cho các doanh nghiệp, khống chế tỷ lệ vốn đầu tư ra bên ngoài, khống chế doanh nghiệp đầu tư vào những lĩnh vực rủi ro như ngân hàng, chứng khoán, bất động sản. Liên quan đến thủy lợi phí, Bộ Tài chính cũng đã trình Chính phủ ban hành nghị định theo hướng mở rộng đối tượng miễn thủy lợi phí, sửa mức thu, mức hỗ trợ về ngân sách của Trung ương cho địa phương. Từ đầu năm đến nay, Bộ Tài chính cũng đã tham mưu cho Chính phủ sửa gần 20 chế độ liên quan đến an sinh xã hội...

Trả lời chất vấn về việc tại sao Bộ Tài chính liên tục thay đổi chính sách thuế xuất nhập khẩu, gây khó khăn cho doanh nghiệp, Bộ trưởng Ninh khẳng định: “Chính phủ điều hành chính sách thuế là thống nhất chứ không có gì là tùy tiện”, và giải thích: “Đầu năm Chính phủ đã trình Bộ Chính trị, đưa ra 8 nhóm giải pháp, với mục tiêu quan trọng là kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô... Nghị quyết của Bộ Chính trị cho phép điều hành linh hoạt. Trong bối cảnh đặc biệt như vậy, Chính phủ đã điều hành một số chính sách thuế theo đúng nghị quyết của Quốc hội và Bộ Chính trị”.

ĐB Nguyễn Thị Bạch Mai (Tây Ninh) chất vấn: “Có một nghịch lý là lạm phát đã được kiềm chế nhưng một số hàng hóa, sản phẩm dịch vụ không giảm mà lại tăng, các doanh nghiệp đang liên kết nhau để làm giá, móc túi người tiêu dùng, Bộ trưởng có biện pháp mạnh gì để đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng?”. Bộ trưởng Ninh: “Có mặt hàng chưa hạ ngay được”. Ông Ninh lấy ví dụ ở mặt hàng xăng dầu, trước kia khi điều chỉnh giá thì doanh nghiệp vẫn lỗ vì giá dầu trên thế giới tăng quá cao, thêm nữa, để đảm bảo an ninh năng lượng, Chính phủ yêu cầu các doanh nghiệp tăng lượng hàng dự trữ lưu thông từ 25 ngày lên 30 ngày. Khi giá dầu thế giới xuống thì doanh nghiệp mới hòa vốn... Do vậy giá xăng, dầu bán ra phải tính giá bình quân của 30 ngày trước đó.

“Các doanh nghiệp đang liên kết với nhau, làm giá" - ĐB Nguyễn Thị Bạch Mai

ĐB Bạch Mai chưa hài lòng: “Có độ trễ nhưng độ trễ phải có giới hạn, Bộ Tài chính làm gì để kiểm soát giá đầu vào của sản phẩm, dịch vụ?” Bộ trưởng đáp: “Vai trò của chính quyền địa phương rất quan trọng trong kiểm soát giá”. Người đứng đầu ngành tài chính cho biết thêm, tới đây Bộ Tài chính sẽ phối hợp cùng Bộ Công thương, nghiên cứu, tổ chức công bố công khai các mức thuế nhập khẩu tương ứng với mỗi mức giá dầu khác nhau, công bố mức tiền và thời gian mà doanh nghiệp được trích để bù lỗ, để nhân dân giám sát.

Lo lắng về nguy cơ có khả năng bùng phát một đợt lạm phát vào dịp cuối năm, ĐB Đặng Thuần Phong (Bến Tre) đặt vấn đề: “Công tác điều hành ngân sách trong thời gian qua là một trong những nguyên nhân gây lạm phát, tại sao chúng ta cứ dồn vốn giải ngân vào quý IV hằng năm?”. Bộ trưởng giải thích: “Vốn của chúng ta phải chờ khối lượng công trình. Chúng tôi đã tính đến và đưa ra một kế hoạch điều hành để hạn chế tác động tới lạm phát, sẽ giãn thanh toán sang quý I năm 2009”.

Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội Nguyễn Văn Phúc (Bình Thuận) đặt vấn đề sự bất bình đẳng trong tiếp cận vốn giữa doanh nghiệp vừa và nhỏ với doanh nghiệp nhà nước, tập đoàn, tổng công ty. Theo ông Phúc: “Doanh nghiệp nhà nước góp phần lạm phát tăng cao, trách nhiệm của Bộ Tài chính đến đâu?”. Bộ trưởng Ninh nói cứng: “Đánh giá về doanh nghiệp, các tập đoàn là phải khách quan. Đồng ý là mặt này mặt khác phải chấn chỉnh nhưng về cơ bản là hoạt động hiệu quả". Bộ trưởng nói rằng, các doanh nghiệp này đã chấp hành ý kiến của Thủ tướng và nghị quyết của Quốc hội về không tăng giá rất nghiêm túc nên khó nói rằng (họ) góp phần tăng lạm phát.

ĐB Danh Út (ảnh) (Kiên Giang): “Vi phạm của Vedan đã có cán bộ nào của Bộ, của địa phương từ chức chưa?”. Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên: “Chúng tôi đã rút kinh nghiệm”.

ĐB Nguyễn Thị Khá (ảnh) (Trà Vinh): “Bộ trưởng có bảo đảm là không có đơn vị nào mới, gây ô nhiễm môi trường tiếp?". Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên: “Cũng không dám chắc".

An Nguyên - Xuân Toàn