Nhiều nghịch lý đã xuất hiện lặp đi lặp lại, nhưng việc xử lý từ vĩ mô đến vi mô còn rất lúng túng, rất chậm, gây ra những thiệt hại không nhỏ. Xin liệt kê ra đây một số nghịch lý đáng lưu ý.
Khi giá thế giới tăng, giá trong nước tăng theo, lập tức người dân lao vào trồng; khi diện tích sản lượng tăng cao, theo quy luật cung - cầu trong kinh tế thị trường, giá sẽ giảm, thế là lại lao vào chặt.
Nghịch lý này đã từng xảy ra đối với cây cà phê, con tôm nuôi, con cá nuôi, con hươu,… Gần đây là phá vườn cây chuyển sang trồng lúa lúc giá cao gấp rưỡi, gấp đôi, nay giá xuống,... Cái chính là nông nghiệp với nông dân tự chủ không quen với kinh tế thị trường, vừa manh mún, phân tán.
Bờ biển dài không phải nước nào cũng có nhưng lại nhập muối với khối lượng lớn. Nghịch lý này lại xuất hiện khi diện tích đồng muối bị thu hẹp, bỏ bê không được tu sửa, nâng cấp, kỹ thuật lạc hậu, diêm dân thu nhập thấp,...
Một nước nông nghiệp hằng năm sản xuất trên 4 triệu tấn ngô, gần 1,5 triệu tấn khoai lang, gần 8 triệu tấn sắn, gần 300 nghìn tấn đậu tương,... (còn đang có tiềm năng tăng diện tích, tăng năng suất) và có rất nhiều phụ phẩm từ nông nghiệp, nhưng kim ngạch nhập khẩu thức ăn gia súc và nguyên phụ liệu cả năm 2008 có thể lên đến 1,9 tỉ USD, đứng thứ 8 trong các mặt hàng nhập khẩu. Tháng 9 nhập khẩu hết gần 400 triệu USD sữa, gần 600 triệu USD dầu mỡ động thực vật, gần 350 triệu USD bông, gần 1 tỉ USD nguyên phụ liệu giày dép,...
Một nước có diện tích rừng chiếm tới 40% tổng diện tích cả nước (tính từ tỷ lệ che phủ rừng), nhưng năm 2008 mới qua 9 tháng đã nhập khẩu gần 700 nghìn tấn giấy với kim ngạch 575 triệu USD, 854 triệu USD gỗ và nguyên liệu gỗ,...
Một nước có trữ lượng nguyên liệu làm xi măng phải dùng đến "tỉ tấn" làm đơn vị tính, nhưng hằng năm phải nhập khẩu tới trên dưới 4 triệu tấn Clanke và cần nhớ rằng chi phí vận chuyển nguyên vật liệu chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành phẩm.
Có thể còn có nhiều nghịch lý nữa, nhưng có một nghịch lý khá tổng quát là trong khi GDP (tức là sản xuất) chưa đáp ứng được tích lũy và tiêu dùng ở trong nước thì cả về đầu tư, tích lũy, cả về tiêu dùng cũng còn có những điểm đáng lưu ý.
GDP mới đáp ứng được 88,8%, còn 12,2% tích lũy và tiêu dùng trong nước phải dựa vào nhập siêu từ nước ngoài; nợ nước ngoài còn lớn, dự trữ ngoại hối tuy đã tăng khá trong mấy năm trước và năm nay dù gặp khó khăn cũng tăng lên, nhưng hiệu quả đầu tư thấp hơn nhiều nước…
Tỷ lệ tiêu dùng cuối cùng năm 2007 cao hơn 2 năm trước; có một bộ phận dân cư đã tiêu xài quá mức, sùng bái hàng ngoại, vừa làm tăng lạm phát, vừa làm tăng nhập siêu. Một nước có số dân chỉ bằng 7,6% của Ấn Độ nhưng nhập khẩu vàng năm qua đã vượt qua cả Ấn Độ.
Ngọc Minh